آیا پلک های شما بیش از حد به هم می خورند؟ آیا هنگام مطالعه، رانندگی یا قرار گرفتن در نور زیاد، چشم هایتان بدون اختیار جمع یا بسته می شوند؟ بعضی بیماران این مشکل را با عبارت هایی مانند «پرش شدید پلک»، «تیک عصبی چشم»، «اسپاسم دور چشم»، «پلک زدن زیاد» یا «بسته شدن ناگهانی چشم ها» توصیف می کنند. بلفارواسپاسم یا اسپاسم غیرارادی پلک ها نوعی اختلال حرکتی است که در آن عضلات اطراف چشم، به خصوص عضله حلقوی دور چشم یا اربیکولاریس اکولی، به صورت غیرارادی و مکرر منقبض می شوند. این انقباض ها ممکن است ابتدا به شکل پلک زدن زیاد ظاهر شوند، اما در موارد پیشرفته می توانند باعث بسته شدن محکم و چند ثانیه ای یا طولانی تر چشم ها شوند.
در بلفارواسپاسم شدید، ساختمان داخلی چشم و قدرت بینایی ممکن است کاملاً سالم باشد، اما بیمار به دلیل بسته شدن غیرارادی پلک ها قادر به دیدن نیست. به این وضعیت گاهی «نابینایی عملکردی» گفته می شود؛ یعنی چشم توانایی دیدن دارد، اما پلک ها اجازه استفاده از این بینایی را نمی دهند. بلفارواسپاسم معمولاً هر دو چشم را درگیر می کند.
آیا هر پرش پلکی بلفارواسپاسم است؟
خیر. پرش خفیف و محدود یک پلک که اغلب در پلک پایین دیده می شود، معمولاً میوکیمی پلک نام دارد. این حالت ممکن است پس از خستگی، کم خوابی، اضطراب، مصرف زیاد قهوه یا کار طولانی با موبایل و کامپیوتر ایجاد شود و اغلب خود به خود برطرف می شود.
اما در بلفارواسپاسم واقعی معمولاً علائم زیر دیده می شود:
- هر دو چشم درگیر می شوند.
- پلک زدن ها شدید، مکرر و گاهی دردسرساز هستند.
- چشم ها به صورت محکم و غیرارادی بسته می شوند.
- بیمار برای باز نگه داشتن چشم ها تلاش می کند.
- مطالعه، رانندگی، تماشای تلویزیون و فعالیت های روزمره مختل می شوند.
- نور شدید علائم را بیشتر می کند.
- علائم معمولاً هنگام خواب متوقف می شوند.
اگر اسپاسم فقط در یک طرف صورت باشد و علاوه بر پلک، گونه، گوشه دهان یا گردن همان طرف نیز حرکت کند، احتمال اسپاسم نیمه صورت یا همی فیشیال اسپاسم بیشتر است. این بیماری با بلفارواسپاسم تفاوت دارد و ممکن است به بررسی های عصبی و تصویربرداری نیاز داشته باشد.
علائم بلفارواسپاسم چیست؟
بلفارواسپاسم ممکن است به آرامی و با علائم خفیف آغاز شود. علائم شایع عبارت اند از:
- پلک زدن بیش از حد معمول
- جمع کردن مکرر چشم ها
- بسته شدن غیرارادی هر دو چشم
- احساس ناتوانی در باز کردن چشم ها
- حساسیت زیاد به نور
- احساس خشکی، سوزش یا وجود شن در چشم
- بدتر شدن علائم هنگام خستگی یا اضطراب
- دشواری در مطالعه، کار با موبایل یا تماشای تلویزیون
- مشکل در رانندگی، به خصوص در نور زیاد
- فشار یا خستگی عضلات اطراف چشم و پیشانی
- بالا بردن مداوم ابروها برای باز نگه داشتن چشم ها
در بعضی افراد، انقباض ها فقط محدود به پلک ها نیستند و عضلات پایین صورت، اطراف دهان یا فک نیز درگیر می شوند. این حالت ممکن است بخشی از سندرم مژ باشد و بهتر است بیمار علاوه بر چشم پزشک، توسط متخصص مغز و اعصاب نیز ارزیابی شود.
علت بلفارواسپاسم چیست؟
در بسیاری از بیماران علت مشخص و واحدی پیدا نمی شود. این حالت را بلفارواسپاسم خوش خیم اساسی می نامند. منظور از «اساسی» این است که بیماری بدون وجود علت چشمی یا عصبی مشخص ایجاد شده است، نه اینکه علائم آن کم اهمیت باشند.
بلفارواسپاسم بیشتر به اختلال در کنترل عصبی حرکات پلک مربوط است تا یک بیماری ساده عضلانی. با این حال، بعضی عوامل می توانند علائم را ایجاد یا تشدید کنند:
- خشکی چشم
- التهاب لبه پلک یا بلفاریت
- حساسیت شدید به نور
- خستگی و کم خوابی
- اضطراب و فشار روانی
- تحریک سطح چشم
- بعضی داروها
- برخی بیماری های عصبی و اختلالات حرکتی
استرس معمولاً تنها علت بیماری نیست، اما در بسیاری از بیماران شدت و دفعات اسپاسم را بیشتر می کند. بنابراین نباید بلفارواسپاسم را صرفاً یک مشکل عصبی یا روانی دانست.
بلفارواسپاسم چگونه تشخیص داده می شود؟
تشخیص بلفارواسپاسم در بیشتر موارد با مشاهده حرکات پلک، معاینه چشم و بررسی شرح حال بیمار انجام می شود. پزشک باید مشخص کند که مشکل بیمار بلفارواسپاسم واقعی است یا یکی از بیماری های مشابه مانند:
- میوکیمی ساده پلک
- خشکی شدید چشم
- بلفاریت
- اسپاسم نیمه صورت
- تیک های حرکتی
- افتادگی واقعی پلک یا پتوز
- آپراکسی باز شدن پلک
- سندرم مژ
- عوارض بعضی داروها
- برخی بیماری های عصبی
تصویربرداری مغز برای همه بیماران لازم نیست. MRI یا بررسی عصبی بیشتر زمانی درخواست می شود که علائم یک طرفه یا غیرمعمول باشند، عضلات دیگر صورت درگیر شوند یا نشانه عصبی دیگری وجود داشته باشد.
چه زمانی باید برای پرش یا بسته شدن چشم مراجعه کنیم؟
در موارد زیر بهتر است بیمار توسط چشم پزشک، فوق تخصص جراحی پلاستیک و ترمیمی چشم یا متخصص مغز و اعصاب بررسی شود:
- پرش پلک بیش از چند هفته ادامه پیدا کرده است.
- چشم ها به صورت محکم و غیرارادی بسته می شوند.
- هر دو چشم درگیر شده اند.
- علائم در مطالعه، راه رفتن یا رانندگی اختلال ایجاد کرده اند.
- اسپاسم به گونه یا گوشه دهان گسترش پیدا کرده است.
- افتادگی جدید پلک ایجاد شده است.
- بیمار دوبینی، ضعف صورت یا علامت عصبی دیگری دارد.
- نور باعث بسته شدن شدید چشم ها می شود.
- تزریق قبلی بوتاکس نتیجه کافی نداشته یا عارضه ایجاد کرده است.
پرسش های متداول درباره بلفارواسپاسم
آیا بلفارواسپاسم همان تیک عصبی چشم است؟
در گفت و گوی روزمره ممکن است به هر حرکت غیرارادی پلک «تیک عصبی» گفته شود، اما بلفارواسپاسم یک اختلال حرکتی مشخص است که معمولاً هر دو چشم را درگیر می کند و می تواند باعث بسته شدن شدید پلک ها شود.
آیا بلفارواسپاسم خطرناک است؟
این بیماری معمولاً تهدیدکننده زندگی نیست و به خود چشم آسیب مستقیم نمی زند. با این حال، در موارد شدید می تواند فعالیت های روزانه، رانندگی و استقلال فرد را به شدت محدود کند. همچنین خشکی چشم یا بسته نشدن کامل پلک پس از درمان باید جدی گرفته شود.
آیا استرس باعث بلفارواسپاسم می شود؟
استرس می تواند علائم را بیشتر کند، اما معمولاً تنها علت بیماری نیست. بلفارواسپاسم یک اختلال واقعی در کنترل حرکتی پلک ها است و نباید صرفاً به اضطراب نسبت داده شود.
