انسداد مجاری اشکی یکی از شایع ترین علل اشک ریزش مزمن ، ترشح مکرر چشم ، التهاب های عود کننده و احساس ناراحتی اطراف چشم است. بسیاری از بیماران این علائم را سال ها تحمل می کنند ، در حالی که امروزه درمانی مؤثر ، ایمن و کم تهاجمی برای این مشکل در وجود دارد. جراحی باز کردن انسداد مجاری اشکی به روش اندوسکوپیک (Endoscopic DCR) یکی از پیشرفته ترین تکنیک های روز دنیا در درمان این بیماری محسوب می شود. در این روش ، مسیر طبیعی تخلیه اشک از داخل بینی و با کمک دوربین اندوسکوپ بازسازی می گردد ، بدون آنکه هیچ برشی روی پوست صورت ایجاد شود و اثری از اسکار باقی بماند. من طی سال های فعالیت جراحی ، هر دو روش کلاسیک (باز همراه با برش پوستی) و روش اندوسکوپیک (بدون برش پوستی) را به صورت تخصصی انجام داده ام. از آنجا که پیشرفت در زمینه جراحی از روش باز به سمت روش های مدرن اندوسکوپیک تکامل یافته است ، تسلط کامل بر هر دو تکنیک دارم. این تجربه دوگانه کمک می کند که برای هر بیمار ، انتخاب روش درمانی بر اساس اصول علمی و شرایط بیمار انجام دهم ، نه بر مبنای محدودیت مهارتی. در صورت انتخاب صحیح بیمار و اجرای دقیق تکنیک جراحی ، روش اندوسکوپیک معمولا نتایج پایدارتر ، عوارض کمتر ، دوران نقاهت کوتاه تر و رضایت بالاتری برای بیمار به همراه دارد. از سوی دیگر ، این تکنیک هنوز توسط تعداد محدودی از جراحان به صورت حرفه ای انجام می شود که اهمیت مهارت و تجربه جراح را دوچندان می کند. یکی از مزایای مهم این روش ، امکان بررسی و اصلاح همزمان مشکلات داخل بینی مانند اصلاح انحراف تیغه بینی ، پولیپ ها و بزرگی شاخک های بینی است که نقش بسیار مهمی در موفقیت بلند مدت جراحی دارد.
نکته مهم برای بیماران چشمی : در بیمارانی که نیاز به اعمال جراحی داخل چشمی مانند جراحی آب مروارید ، آب سیاه یا جراحی شبکیه دارند ، اگر مجرای اشکی بسته باشد ، خطر عفونت داخل چشمی (Endophthalmitis) افزایش می یابد ؛ عارضه ای که می تواند باعث کاهش شدید بینایی و حتی از دست رفتن چشم شود. بنابراین باز بودن مسیر اشکی پیش از این جراحی ها اهمیت حیاتی دارد.
دی سی آر اندوسکوپیک (Endoscopic DCR) چگونه انجام می شود؟
در جراحی باز کردن مجاری اشکی به روش اندوسکوپیک ، اندوسکوپ از داخل بینی وارد می شود و جراح با دید مستقیم و بزرگ نماییشده ، محل انسداد مجرای اشکی را با دقت شناسایی می کند. سپس با آزادسازی کنترل شده بافت ها و ایجاد مسیر جدید ، ارتباط مستقیم بین کیسه اشکی و حفره بینی برقرار می شود. در برخی بیماران ، بسته به شرایط آناتومیک ، از استنت یا لوله موقت برای حفظ باز ماندن مسیر استفاده می گردد. این جراحی اغلب تحت بیهوشی عمومی انجام می شود و دربعضی موارد می تواند با بی حسی موضعی نیز صورت گیرد. به دلیل عدم ایجاد برش پوستی ، آسیب بافتی محدود بوده و روند ترمیم سریع تر اتفاق می افتد.
تفاوت روش اندوسکوپیک با روش باز (Open DCR)
روش باز سال ها استاندارد درمان انسداد مجاری اشکی بوده و همچنان در برخی شرایط خاص مانند شکستگی های شدید صورت یا آناتومی های پیچیده کاربرد دارد. در این روش از جراحی باز کردن انسداد مجاری اشکی ، برشی پوستی در گوشه داخلی چشم ایجاد می شود. در مقابل ، در روش اندوسکوپیک :
- هیچ برش پوستی وجود ندارد.
- اسکار قابل مشاهده ایجاد نمی شود.
- دید جراح مستقیم و دقیق تر است.
- امکان اصلاح همزمان مشکلات داخل بینی فراهم می شود.
تجربه انجام هر دو روش به جراح این امکان را می دهد که بهترین تصمیم درمانی شخصی سازی شده برای هر بیمار اتخاذ کند.
در موارد داکریوسیستیت حاد (عفونت حاد کیسه اشکی) ، انجام روش باز امکان پذیر نیست ، در حالی که روش اندوسکوپیک قابل انجام است و امکان تخلیه مؤثر عفونت از طریق بینی را فراهم کرده و روند درمان را تسریع می کند.
مزایای باز کردن انسداد مجاری اشکی به روش اندوسکوپیک
- عدم ایجاد برش پوستی و نبود اسکار
- حفظ بهتر آناتومی طبیعی پلک و صورت
- دید مستقیم و دقیق تر حین جراحی
- خونریزی و تورم کمتر
- دوره نقاهت کوتاه تر
- بازگشت سریع تر به فعالیت های روزمره
- امکان درمان هم زمان مشکلات بینی
- کاهش درد و ناراحتی پس از عمل
- بهبود سریع کیفیت زندگی
- نتایج پایدار در صورت اجرای صحیح تکنیک
- امکان انجام جراحی حتی در عفونت حاد کیسه اشکی
چه افرادی کاندید مناسب دی سی آر اندوسکوپیک هستند؟
- بیماران مبتلا به اشک ریزش مزمن
- افراد دارای ترشح یا عفونت های مکرر کیسه اشکی
- بیمارانی که تمایل به عدم ایجاد اسکار پوستی دارند
- افرادی با سابقه جراحی ناموفق قبلی
- بیماران نیازمند جراحی های داخل چشمی
انتخاب روش نهایی برای باز کردن انسداد مجاری اشکی پس از معاینه کامل چشم ، بررسی مسیر اشکی و ارزیابی دقیق آناتومی بینی انجام می شود.
مدت زمان جراحی و دوره نقاهت
مدت زمان جراحی باز کردن انسداد مجاری اشکی معمولا بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه است. اکثر بیماران در همان روز ترخیص می شوند. تورم یا ترشح خفیف در روزهای ابتدایی طبیعی است و بهتدریج کاهش می یابد. اغلب بیماران طی ۱ تا ۲ روز به فعالیت های روزمره باز می گردند.
آیا جراحی اندوسکوپیک دردناک است؟
به دلیل کم تهاجمی بودن روش و استفاده از بیهوشی مناسب ، درد شدید معمولا وجود ندارد و ناراحتی خفیف با داروهای ساده کنترل می شود.
عوارض و محدودیت های احتمالی دی سی آر اندوسکوپیک
هر عمل جراحی ، هرچند کم تهاجمی ، می تواند با عوارض احتمالی همراه باشد:
- خونریزی خفیف داخل بینی
- تورم یا کبودی محدود اطراف چشم (نادر)
- عفونت موضعی یا سینوسی (نادر)
- بسته شدن مجدد مسیر اشکی در درصد کمی از بیماران
- احساس جسم خارجی یا تحریک ناشی از استنت موقت
- چسبندگی داخل بینی
- نیاز به مداخله تکمیلی یا جراحی مجدد در موارد خاص
با انتخاب صحیح بیمار ، تکنیک مناسب و رعایت مراقبت های پس از عمل ، احتمال این عوارض به حداقل می رسد.
باز کردن انسداد مجاری اشکی در کودکان
در بسیاری از کودکان ، انسداد به صورت خود به خود تا یکسالگی برطرف می شود. در موارد پایدار بعد از یکسال یا عفونت های مکرر ، درمان جراحی ضروری است. روش اندوسکوپیک باز کردن انسداد مجاری اشکی با حداقل آسیب بافتی و دقت بالا انجام می شود و معمولاً تحت بیهوشی کوتاه مدت صورت می گیرد. سن مناسب جراحی انسداد مجاری اشکی در کودکان حدود یک سالگی می باشد و معمولا به روش پروبینگ یا میل زدن انجام می شود تاخیر در انجام جراحی اغلب ممکن است نیاز به جراحی پیچیده تر و وسیع تر را قم بزند.
از کجا بفهمیم مجرای اشکی باز شده است؟
- کاهش یا قطع اشک ریزش
- کاهش ترشح و التهاب
- احساس راحتی چشم
- تأیید پزشک در معاینه و شست و شوی مجرا
مراقبت های بعد از جراحی
- مصرف منظم داروهای تجویزی
- پرهیز از فین شدید و دستکاری بینی
- اجتناب از مالش چشم
- حضور منظم در ویزیت های پیگیری
- رعایت بهداشت بینی و چشم
اگر انسداد مجرای اشکی درمان نشود چه اتفاقی می افتد؟
- تداوم اشک ریزش مزمن
- افزایش خطر عفونت های مکرر
- احتمال بروز عفونت حاد کیسه اشکی با درد و تورم
- افزایش خطر عفونت داخل چشمی در صورت انجام جراحی های داخل چشم
علت های بسته شدن مجرای اشکی
در کودکان :
- عوامل مادرزادی و ژنتیکی
در بزرگسالان :
- افزایش سن و فیبروز بافتی
- التهاب های مزمن چشمی یا بینی
- ضربه یا شکستگی بینی و صورت
- جراحی های بینی (رینوپلاستی)
- مصرف برخی داروهای شیمی درمانی
- تومورها یا بیماری های التهابی خاص
