اشک ریزش مداوم میتواند هنگام مطالعه، رانندگی یا حتی یک گفتوگوی ساده آزاردهنده باشد. بعضی بیماران میگویند مدام مجبورند گوشه چشم را پاک کنند و بعضی دیگر از تاری دیدی شکایت دارند که با پلکزدن موقتاً بهتر میشود. نکته مهم این است که اشک ریزش یک فقط یک علت ندارد ؛ گاهی چشم اشک بیشتری میسازد و گاهی اشک تولیدشده راه خروج مناسبی ندارد.
چرا چشم آب می افتد؟
برای طبیعی ماندن سطح چشم، میان تولید و تخلیه اشک تعادل وجود دارد. اشک پس از پخش شدن روی چشم از دو سوراخ بسیار کوچک در لبه پلک وارد کانالچهها میشود، به کیسه اشکی میرسد و سپس از راه مجرای بینیـاشکی داخل بینی تخلیه میشود. هر عاملی که سطح چشم را تحریک کند تولید اشک را بالا میبرد؛ هر تنگی یا انسدادی در مسیر خروج نیز باعث سرریز شدن اشک روی گونه میشود.
به همین دلیل خشکی چشم، برخلاف نامش، یکی از علتهای شایع اشکریزش است. سطح خشک و ملتهب چشم پیام تحریک میفرستد و غده اشکی در پاسخ، اشک رقیق بیشتری تولید میکند؛ اما این اشک کیفیت مناسبی ندارد و مشکل سطح چشم را کامل برطرف نمیکند.
علتهای شایع اشکریزش در بزرگسالان
خشکی و التهاب سطح چشم، آلرژی، عفونت ملتحمه، برگشتن لبه پلک به داخل یا خارج، شل شدن پلک با افزایش سن، مژه نابجا، تنگی سوراخهای اشکی و انسداد مجرای بینیـاشکی از علتهای مهم هستند. اشک ریزش یکطرفه همراه با ترشح یا سابقه عفونت گوشه داخلی چشم، احتمال اختلال مسیر تخلیه را بیشتر میکند.
باد و هوای سرد معمولاً علت اصلی نیستند؛ آنها علائم یک سطح چشم حساس یا مسیر تخلیه ناکارآمد را آشکارتر میکنند. بنابراین درمان خانگی واحدی برای همه انواع اشکریزش وجود ندارد.
چه نشانههایی بیشتر به نفع انسداد مجرای اشکی است؟
سرریز شدن اشک از یک چشم، جمع شدن اشک در گوشه چشم، ترشح چرکی، چسبیدن پلکها هنگام بیدار شدن و سابقه تورم دردناک کنار بینی از نشانههای مهماند. با فشار روی کیسه اشکی ممکن است ترشح از سوراخ اشکی برگردد، اما این کار نباید در زمان التهاب دردناک توسط خود بیمار تکرار شود.
اگر فقط در زمان مطالعه و کار با صفحهنمایش اشکریزش دارید و همزمان سوزش یا احساس جسم خارجی وجود دارد، خشکی چشم محتملتر است؛ با این حال تشخیص قطعی با شرح حال و معاینه توسط پزشک امکانپذیر است.
پزشک چگونه علت را پیدا میکند؟
معاینه سطح چشم، وضعیت پلک و سوراخهای اشکی قدم اول است. در صورت شک به انسداد، شستوشوی مجرای اشکی میتواند محل تقریبی مشکل را مشخص کند. گاهی تست رنگ، آندوسکوپی بینی یا تصویربرداری نیز لازم میشود؛ بهخصوص اگر اشکریزش خونی، توده، سابقه ضربه یا جراحی بینی وجود داشته باشد نیاز به تصویر برداری وجود دارد.
درمان اشکریزش به علت آن بستگی دارد
اشک مصنوعی و درمان التهاب پلک برای خشکی چشم مفید است، ولی انسداد کامل مجرای اشکی را باز نمیکند. تنگی سوراخ اشکی ممکن است با یک اقدام کوچک اصلاح شود. در انسداد پایینتر مسیر، جراحی DCR راه جدیدی میان کیسه اشکی و بینی ایجاد میکند. در روش اندوسکوپی این مسیر از داخل بینی و بدون برش روی پوست ساخته میشود.
برای آشنایی کامل با مراحل و موارد مناسب این روش، مقاله «جراحی اندوسکوپی DCR» را بخوانید.
چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟
درد و تورم سریع گوشه داخلی چشم، تب، گسترش قرمزی به اطراف چشم، کاهش دید، دوبینی، اشک خونی یا وجود توده نیازمند ارزیابی سریع است. در کودکان تبدار یا نوزادان نیز تورم ناحیه کیسه اشکی را نباید فقط با ماساژ درمان کرد.
جمع بندی
اشکریزش زمانی درست درمان میشود که علت و محل اختلال مشخص باشد. اگر اشکریزش پایدار، ترشح مکرر یا سابقه عفونت دارید، معاینه مسیر اشکی کمک میکند میان درمان سطح چشم، اقدامات سادهتر و جراحی DCR انتخاب دقیقی انجام شود. برای آشنایی با جراحی انسداد مجرای اشکی به روش اندوسکوپی این راهنما را بخوانید.
سؤالات متداول
آیا اشکریزش خودبهخود خوب میشود؟
اگر علت تحریک موقت باشد ممکن است برطرف شود؛ ولی اشکریزش پایدار، یکطرفه یا همراه ترشح باید بررسی شود.
آیا قطره آنتیبیوتیک مجرای اشکی را باز میکند؟
خیر. قطره ممکن است عفونت سطحی یا ترشح را موقتاً کمتر کند، اما انسداد ساختاری را برطرف نمیکند.
برای اشکریزش به چه پزشکی مراجعه کنیم؟
چشمپزشک و در موارد انسداد مسیر اشکی، فوقتخصص جراحی پلاستیک چشم و مجاری اشکی ارزیابی دقیقتری انجام میدهد. و با روشهای جدید انسداد را برطرف می کند.
